Een aapje een kunstje leren? De risico’s van quickscans in het koopproces

Tegelijkertijd groeit de zorg dat quickscans en vooronderzoeken te gemakkelijk verworden tot een standaard kunstje. Zeker nu in de markt opleiders en commerciële partijen actief zijn die mensen via formats, checklists en snelle certificering klaarstomen, zonder altijd voldoende bouwkundige kennis en praktijkervaring te toetsen. Stichting NRBI benadrukt daarom dat een quickscan alleen waarde heeft als deze onafhankelijk, deskundig en bouwkundig onderbouwd wordt uitgevoerd. Anders dreigt een woning onterecht een stempel te krijgen en “besmet” te raken in het koopproces.

Sinds 1 april 2026 is met de introductie van de funderingsladder (ABCDE) binnen taxaties een nieuwe werkelijkheid ontstaan in het koopproces van woningen. Deze funderingsladder is bedoeld als een eerste funderingsrisico-opname: een datagedreven signaal om te toetsen of de informatie onder andere afkomstig van KCAF  is samenwerking met Nationale Funderings Aanpak (NAF) zich ook daadwerkelijk vertaalt naar de praktijk.

Een goed en logisch vertrekpunt.

Maar juist daar begint ook de verantwoordelijkheid.

Van data naar praktijk

De funderingsladder geeft richting.
Het doel is helder:

toetsen of de data overeenkomt met de werkelijke bouwkundige situatie

Daarvoor wordt in veel gevallen een quickscan ingezet.

En precies daar zit het kantelpunt.

Want een quickscan moet geen invuloefening zijn.
Het moet een onafhankelijke, bouwkundig onderbouwde praktijktoets zijn.

Het risico: een aapje een kunstje leren

Wanneer snelheid, schaal en capaciteit leidend worden, ontstaat een bekend risico:

“een aapje leert een kunstje”

In de markt zijn inmiddels ook opleiders en commerciële partijen actief die inspelen op deze ontwikkeling.
Zij bieden trainingen, formats, certificaten en standaard werkwijzen aan waarmee mensen in korte tijd leren hoe zij een quickscan moeten uitvoeren.

Dat lijkt efficiënt.
Maar daar schuilt het gevaar.

Want een quickscan uitvoeren is niet hetzelfde als bouwkundig kunnen beoordelen.

Een checklist leren invullen is nog geen vakmanschap.
Een template volgen is nog geen deskundigheid.
Een certificaat afdrukken is nog geen bewijs van diepgaande bouwkundige kennis.

Met andere woorden:

een aapje kan een kunstje leren, maar dat maakt het nog geen bouwkundig inspecteur

Het voorbeeld uit de markt

Het risico zit dus niet alleen in het instrument zelf, maar ook in de manier waarop de markt erop reageert.

Wanneer opleiders en commerciële bedrijven vooral inzetten op:

• korte opleidingstrajecten
• snelle certificering
• standaard formats en checklists
• schaalbaarheid boven inhoud

dan ontstaat een systeem waarin mensen worden klaargestoomd om een proces uit te voeren, zonder dat voldoende wordt getoetst op hun bouwkundige rugzak, praktijkervaring en analytisch vermogen.

En juist dat willen we voorkomen.

Want niet iedereen die morgen een quickscan kan invullen, kan ook:

• een woning integraal bouwkundig beoordelen
• de omgeving en context meenemen
• funderingssignalen juist interpreteren
• onderscheid maken tussen risico, schade en onzekerheid

Gevolg: onjuiste beoordeling

Wanneer een quickscan niet wordt uitgevoerd met de juiste kennis en kunde, ontstaat:

• een onvolledige beoordeling
• gebrek aan context (omgeving, type fundering, historie)
• verkeerde interpretatie van signalen
• onvoldoende onderbouwing

Met als resultaat:

een onjuiste quickscan

Van quickscan naar besmetting

Een standaard uitkomst is vaak:

“mogelijk funderingsprobleem – verder onderzoek noodzakelijk”

Maar als deze conclusie niet goed onderbouwd is, heeft dat directe gevolgen:

• de woning krijgt een smet
• het koopproces wordt verstoord
• kopers raken onzeker
• verkopers worden benadeeld

De woning wordt daarmee feitelijk “besmet”, zonder dat er sprake is van een correct en onafhankelijk oordeel.

Vergelijking met het energielabel

De ontwikkeling laat parallellen zien met het energielabel:

• snelle opschaling
• standaardisatie
• capaciteit boven inhoud

Ook daar zagen we dat een systeem kan groeien rondom formats, afvinklijsten en schaalbare processen. Het risico is dat quickscans dezelfde kant op bewegen als we niet waakzaam blijven.

De noodzaak van onafhankelijkheid

Daarom is het essentieel dat een quickscan:

• onafhankelijk wordt uitgevoerd
• wordt gedaan door bouwkundig deskundige personen
• niet wordt gestuurd door vervolgopdrachten of herstelbelangen
• geen standaard kunstje is, maar een inhoudelijke beoordeling

Een quickscan mag geen opstap worden naar omzetgedreven vervolgonderzoeken of hersteladviezen.
Het doel moet zijn: objectief toetsen of het datagedreven signaal zich in de praktijk bevestigt.

Bouwkundige poortwachter

NRBI pleit daarom voor een duidelijke rol van de bouwkundige poortwachter:

• iemand die de vertaalslag maakt van data naar praktijk
• iemand die nuance aanbrengt
• iemand die voorkomt dat onjuiste conclusies worden getrokken
• iemand die onafhankelijk blijft van vervolgopdrachten of herstel

Niet iedereen hoeft het kunstje te leren.
Maar degene die het uitvoert, moet het vak beheersen.

Conclusie

De funderingsladder is een goed eerste begin.

Maar de waarde ervan staat of valt met de kwaliteit van de praktijktoets.

Data is slechts een signaal.
De bouwkundige beoordeling bepaalt de waarheid.

Daarom moeten we ervoor waken dat quickscans geen kunstje worden dat door de markt breed wordt aangeleerd via snelle opleidingen, standaard formats en commerciële certificering.

Een quickscan moet een deskundig, onafhankelijk en zorgvuldig instrument blijven, uitgevoerd door mensen met de juiste kennis en kunde.

Alleen dan voorkomen we dat woningen onterecht worden belast met twijfel, vertraging en een stempel in het koopproces.